De kwaliteitsopvolging in 2023

Kwaliteit in een breed (Europees) kader

Zoals in wel meerdere beleidsdomeinen, wordt ook de afvalverwerking en de productie van compost en digestaat steeds meer aangestuurd vanuit Europa. Denk maar aan de Soil Monitoring Law, de initiatieven voor koolstofvastlegging in de bodem, composteerbare en vergistbare verpakkingen, de mogelijkheid om compost en digestaat te certificeren volgens de voorwaarden uit de Europese Meststoffenverordening, de impact van de wetgeving op Dierlijke Bijproducten, de Nitraatrichtlijn en de voorwaarden voor RENURE-meststoffen, het ECN-QAS Kwaliteitsschema, ... Het is dan ook van belang om de kwaliteitsopvolging in een voldoende breed kader te beschouwen, zodat deze (nu en in de toekomst) Europa-proof is. Zo zette Vlaco in 2023 in op de screening van vooral de plastic onzuiverheden. We troffen onder andere de voorbereidingen voor de invoering van een nieuwe referentienorm(< 0,25% plastics op droge stof) . Ook aan de inputzijde zijn plastics ter harte genomen via het Cmartlife project C13. We stuurden de analysemethode voor de onzuiverheden bij en werkten aan een certificeringssysteem van biomixen als zuivere inputstroom voor vergistingsinstallaties. Vlaco is ook nauw betrokken bij de kwaliteitsopvolging van de grondstoffen van duurzame teeltsubstraten, om o.a. veen te vervangen.

Kwaliteitsopvolging in 2023: de cijfers

Het Algemeen Reglement van de Certificering beschrijft de voorwaarden voor de bedrijven om het keuringsattest voor de eindproducten te behalen. Het certificeringssysteem zelf werd niet gewijzigd, maar in 2023 is er wel gewerkt aan het verduidelijken van de vereisten (transparantie) en het verder verfijnen en verstevigen van de kwaliteitsopvolging, met een grotere focus op de inputstromen. Een aanpassing van het Algemeen Reglement van de Certificering is voorzien in de toekomst. In afwachting hiervan heeft Vlaco op het terrein al een aantal nieuwe focuspunten meegenomen.

In 2023 zien we iets minder bedrijven met kwaliteitsopvolging ten opzichte van 2022. Er zijn enkele nieuwe bedrijven bijgekomen, een aantal bedrijven hebben de activiteiten (tijdelijk) verminderd. Het aantal keuringsattesten en audits is hierdoor licht gedaald.

We voerden in 2023 iets meer staalnames uit dan in 2022, 585 in totaal.

Wat betreft de audits is de focus bij vergistingsinstallaties sterker gelegd op de inputstromen. In 2023 is Vlaco gestart met het opstellen van een databank van de inputstromen, waarmee we de kwaliteit van de inputstromen (en de analysewaarden) nauwgezet willen opvolgen. Hiermee verkrijgt Vlaco een dataset van zowel inputstromen als eindproducten en zijn we in staat om aan OVAM een impactanalyse voor te leggen van een eventuele bijsturing van het normenkader van Vlarema.

Bij de composteerbedrijven heeft Vlaco een bijkomende focus gelegd op de oppervlakte onzuiverheden, als aanvulling op de onzuiverheden uitgedrukt in gewichtspercentage.

De kerncijfers van de kwaliteitsopvolging in 2023 zijn weergegeven in Tabel 1.

In 2023 zijn ook PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) analyses uitgevoerd op de compost- en digestaatproducten. De analyseresultaten zijn afgetoetst aan de toetsingswaarde voor afvalstoffen met als bestemming meststof/bodemverbeterend middel, die waarde is: de som van 17 PFAS is kleiner dan 15 µg/kg DS. Tijdens de audits keken we in 2023 ook de gebruikte inputstromen van risicoklasse 2 en 3 na op conformiteit met deze PFAS-vereiste. Er kan gesteld worden dat, na analyse van alle door Vlaco uitgevoerde staalnames op compost- en digestaatproducten, de gemeten waarden voldoen aan de toetsingswaarde vooropgesteld voor veilig gebruik op de bodem. De PFAS-analyses uitgevoerd in 2023 zijn weergegeven in Tabel 2. Vlaco blijft de PFAS van nabij opvolgen in 2024.

Erkenningen Vlaco en externe audits in 2023

Sinds 2014 heeft Vlaco de vereiste erkenning als certificeringsinstelling om keuringsattesten af te leveren aan de verwerkende bedrijven. Vlaco voert een bijkomende evaluatie uit van de bedrijven volgens het ECN-QAS, voluit het “European Compost Network Quality Assurance Scheme”. Meer info vind je hier.

Volgens VLAREL moeten volgende monsternames door een erkend staalnemer worden uitgevoerd:

• monstername van compost- en digestaatproducten die bepalend zijn voor het omslagpunt van afval naar grondstof (erkenning via OVAM),
• de monsternames van mest(stoffen) in het kader van het Mestdecreet (erkenning via Mestbank),
• monsternames voor bacteriologische analyses in het kader van de Europese Verordening Dierlijke Bijproducten.

Vlaco beschikt over de nodige erkenningen als staalnemer van meststoffen en afvalstoffen en kan alle bovenstaande staalnames onder erkenning uitvoeren. Om deze erkenningen te behouden, gebeuren er jaarlijks audits en neemt Vlaco deel aan ringtesten en technische proeven. In de loop van 2023 heeft Vlaco, met succes, deelgenomen aan een technische proef voor monstername mest in het kader van de erkenning als staalnemer (Mestbank). De erkenning als staalnemer voor mest blijft behouden. In 2024 wordt een nieuwe technische proef voorzien voor afvalstoffen en voor mest.

In 2024 wordt een opvolgingsaudit door VITO uitgevoerd in het kader van de erkenning als certificeringsinstelling voor het uitreiken van keuringsattesten.

In 2023 heeft BELAC een pre-audit uitgevoerd voor het vaststellen van de haalbaarheid van een accreditatie voor Vlaco als conformiteitsbeoordelingsinstantie volgens de norm EN ISO 17065 voor het toepassingsgebied van de Europese Meststoffenverordening (EU) 2019/1009 (CE label). De uitkomst van de pre-audit was positief. Vlaco bekijkt verder de mogelijkheid van een accreditatie.

Vlaco nam in 2023 ook deel aan 6 Werkgroepvergaderingen van OVAM/VITO inzake labo-analyses en monstername van afvalstoffen. Zo werken we mee aan het verder stroomlijnen van de wettelijke staalname- en analysecompendia en blijven we vinger aan de pols houden.

Uitdagingen voor 2024

Europa en ook Vlaanderen zetten volop in op meer circulariteit en het verder sluiten van kringlopen. Compost en digestaat zijn perfecte voorbeelden. Meer selectieve inzameling van afvalstoffen moet echter steeds gepaard blijven gaan met een kwaliteitsvolle verwerking tot eindproducten die een effectieve meerwaarde voor de bodem of in andere toepassingen hebben. Naast positieve effecten zoals de aanbreng van koolstof en nutriënten, is er meer en meer aandacht voor onzuiverheden (zowel fysische als chemische). Daarom blijft de kwaliteitsopvolging cruciaal. Het bovenstaande geldt ook voor (nieuwe) grondstoffen waarvoor er nog geen certificeringsschema is opgesteld. Vlaco zal in 2024 verder werk maken van de opvolging van kwaliteitscriteria voor de inputstromen van de verwerking, en aan de outputzijde ook nieuwe analysemethodes en -parameters implementeren waar nodig. Er komt in 2024 een nieuwe referentienorm voor plastic onzuiverheden(< 0,25% op droge stof) en de analysemethode voor de oppervlakte onzuiverheden (uitgedrukt in cm²/liter) wordt verder aangepast zodat deze voor compost, digestaat en biomixen volledig op punt wordt gezet.

In 2024 wordt verder gewerkt aan de voorbereiding van de wettelijke implementatie van een informatiefiche voor afvalstoffen (inputstromen voor verwerking), die door de producenten van de afvalstof moet worden ondertekend. Hierdoor gaan producenten van afvalstoffen de verantwoordelijkheid nemen voor het aanleveren van kwaliteitsvolle inputstromen.