Samen werken aan minder voedselverlies

Vlaco zet binnen het Europese project Cmartlife sterk in op het verminderen van voedselverlies bij huishoudens. Dankzij dit project kan Vlaco extra acties ontwikkelen en afvalintercommunales ondersteunen met sensibilisering, workshops en praktische tools. Tijdens de Inspiratiedag tegen Voedselverlies van 2 oktober 2025 werden resultaten, praktijkvoorbeelden en inzichten over hoe voedselverlies bij gezinnen te verminderen, met de leden gedeeld.

De centrale boodschap van de dag was duidelijk: mensen weten meestal wel dat voedsel verspillen niet goed is, maar het blijft moeilijk om gewoontes in het dagelijkse leven te veranderen. Daarom moet communicatie niet alleen informeren, maar ook gedrag helpen veranderen. Concrete, haalbare tips die aansluiten bij het dagelijkse leven van mensen, werken hier vaak beter dan grote slogans of puur rationele boodschappen.

Gedragsdeskundigen benadrukken dat succesvolle acties rekening moeten houden met motivatie, praktische mogelijkheden én de omgeving waarin mensen keuzes maken. De sociale norm speelt een belangrijke rol: mensen laten zich sterk leiden door wat anderen doen. Wanneer restjes verwerken, correct sorteren of voedsel bewaren zichtbaar en normaal wordt, neemt iedereen dat sneller over.

Europese doelstellingen zorgen voor druk

Europese lidstaten moeten tegen december 2030 voldoen aan bindende doelstellingen voor de vermindering van voedselafval. Voor de huishoudens gaat het om een gezamenlijke doelstelling met andere ‘sectoren’, namelijk: 30% vermindering per persoon in de retail, restaurants, catering en huishoudens. Voorlopig zitten we voor de groep waarin de huishoudens zich bevinden aan een 10% reductie. We schakelen dus best een versnelling hoger, willen we in 2030 de vooropgestelde doelstelling halen. 

Die versnelling hoger schakelen, dat deden negen intercommunales dankzij de subsidie van Vlaanderen aan lokale besturen voor het opzetten van een preventieproject rond voedselverlies. De coördinatie en opvolging door de intercommunales was soms intensief en hun flexibiliteit groot om tegenvallende acties om te buigen tot impactvolle resultaten. 

Lokale acties en inspirerende voorbeelden

Elke intercommunale heeft zijn eigen insteek: IMOG geeft bijvoorbeeld voedsel opnieuw waarde, IGEAN vindt elk restje een feestje en Limburg.net geeft voedseloverschotjes een tweede kans. De pijlers ‘bewust aankopen’, ‘slim bewaren’ en ‘restjes redden’ komen wel overal terug. Campagnes in afvalkranten, sociale media, extra publicaties, bedrukte broodzakken (zie ook Figuur 1) worden aangevuld met elk hun eigen acties op het terrein. 

Jong geleerd, oud gedaan? Limburg.net weet raad!

Tips rond voedselverlies gaan er als zoete koek in als je in vrijetijdsmodus bent. Dat wist ook Limburg.net, die een samenwerking op poten zette met de jeugdwerkingen en de jongerenkampen.

Het liep niet allemaal van een leien dakje, vier kookworkshops op kamp door een Vlaco-lesgever waarmee 100 jongeren en kookleiding bereikt werden, was minder dan verwacht en ook de sessie met TVL-kok kon niet doorgaan. Snel schakelen was soms noodzakelijk … de kampkookworkshops kregen een educatieve inleiding en eindigden met een bevraging van de jongeren.   
Zo leerden ze onder andere houdbaarheidsdata te interpreteren, etiketten te lezen en hoe ze restjes kunnen verwerken in nieuwe gerechten. Hun ervaring? Dat het smaakt. Het zette hen overigens aan om over hun gedrag na te denken en dat leverde uiterst positieve reacties van de jongeren op.

Door de koppeling met een persmoment en sociale media, kon de aanpak opgeschaald worden met een breed digitaal bereik en werd het alsnog een regionaal zichtbare campagne. 

Ook de postercampagne (Figuur 2) met prikkelende boodschappen en een quiz op secundaire scholen vroegen om flexibiliteit. Het idee van de QR-code die linkte naar de wedstrijd en het bereik in kaart moest brengen, viel door het recente smartphoneverbod in het water. Als alternatief opteerde men dan voor een postercampagne. Die werd gepromoot via Instagram en Snapchat, waarbij de scholen gevraagd werd om de poster af te drukken, te delen op Smartschool en te verspreiden via sociale media. De wedstrijdformule bleef behouden. 

Eén op één communicatie … intensief maar verrijkend

Zowel IMOG als IGEAN kozen vooral voor rechtstreeks contact met burgers. Voor IGEAN gaven vrijwilligers kookworkshops en gingen ze in gesprek met bezoekers op markten, evenementen en recyclageparken. Ook het stellingenspel van Vlaco werd uitgetest. Burgers kregen praktische tips én een gft-zakje voor in de keuken. De zoektocht naar jobstudenten was een hele uitdaging, maar IGEAN realiseerde toch 2.700 gesprekken in 27 gemeenten. Het stellingenspel werd sterk vereenvoudigd voor de gehaaste supermarktbezoekers. 

Ook in de rest van Vlaanderen zien we een stijgend succes om naar de burger te trekken. Sinds 2023 steeg het aantal aanvragen bij Vlaco voor de Red-de-restjestruck van zes naar twintig per jaar. In 2025 werden hiermee ongeveer 5.000 mensen bereikt.

Het plan van IMOG om de ‘food battles’ - waarbij gezinnen of verenigingen proberen zo weinig mogelijk voedsel weg te gooien – nieuw leven in te blazen werd door gebrek aan voldoende aanmeldingen nog niet uitgevoerd. Partners onder de arm nemen, brengt misschien raad. Ook bij de Plan-eet app merken we dat restjes wegen vooraleer je ze weggooit, zelden gebeurt.

Bewustmaking via regionale televisiezenders

Dat een campagne via de regionale zenders de start kan zijn van een mooie gezamenlijke actie tussen intercommunales en partners bewees de ‘Voedsel is goud, verspillen is fout’ campagne.

In 2025 sloegen alle West-Vlaamse intercommunales en Knokke-Heist de handen in elkaar om een preventiereeks van tien afleveringen op Focus-WTV te brengen met twee bekende West-Vlaamse komische acteurs. Drie afleveringen behandelden specifiek voedselverspilling en gf(t) sorteerregels, die rond voedselverlies vind je alvast hier. 

TV Limburg realiseerde een kookprogramma met chef-kok Roberta Silvestrini, die restjesrecepten uit verschillende culturen klaar maakte. Er verschenen zes verschillende afleveringen in de maand oktober en november, je vindt ze hier terug. Zowel TVL als Limburg.net ondersteunden dit met advertenties via sociale media.

Niet alleen televisiekoks, maar ook influencers op sociale media zijn een uitstekend kanaal om je boodschap rechtstreeks bij een grote groep te lanceren.

Scholenwerking is een uitbreidende doelgroep 

Niet enkel afvalintercommunales, maar ook scholen tonen steeds meer interesse in de Vlaco-workshops. Waar in 2021 nog maar zes workshops ‘Bart de Banaan’ voor de lagere school werden aangevraagd,  waren dat er in 2025 al meer dan negentig. Dit betekent dat ongeveer 1.800 leerlingen, verspreid over zes intercommunales, deze workshop tegen voedselverspilling hebben gevolgd. De leerlingen ontvangen na afloop een expertendiploma met op de keerzijde enkele geheugensteuntjes. Op die manier hopen we het gesprek thuis op gang te brengen en de sensibilisering verder te zetten. Sommige intercommunales koppelen een QR-code met quiz aan het diploma, maar ouders betrekken blijft moeilijk.

Workshops voor de bewuste burger

De vormingen rond voedselverlies zijn ondertussen opgesplitst in vorm (zowel online als fysiek) als in verschillende subthema’s zoals koken met restjes, koelkastbeheer, bewaartechnieken ...  Jaarlijks zijn er ongeveer vijftien intercommunales actief mee bezig, goed voor vijftig tot zestig infosessies; met ongeveer duizend deelnemers per jaar. 

Uit evaluaties blijkt dat de workshops wel degelijk effect hebben. Bij een bevraging één maand na de workshop, zegt 60% minder voedsel weg te gooien. Bijna 30% merkt ook dat ze minder rest- en gft-afval hebben. De grootste problemen blijven vergeten voedsel, verkeerde bewaring en slechte planning. 

De workshops bereiken waarschijnlijk vooral mensen die al bewust bezig zijn, maar nog praktische inspiratie zoeken. 
In Limburg koos men in het najaar om negen ‘Koken met restjes’-lessen te combineren met bestaande kookavondlessen. De hobbykoks kregen de opdracht om de Vlaco-restjesrecepten te pimpen met hun creatieve inbreng, een geslaagde combinatie zo bleek.

En wat met de Plan-eet app?

Plan-eet app werd eind 2022 gelanceerd om gezinnen te helpen minder voedsel te verspillen. De app geeft tips over bewaren, invriezen, boodschappen plannen en vooral restjes verwerken. Gebruikers kunnen ook hun voedselverlies registreren. In het najaar introduceerden we weekmenu’s: boodschappenlijstje aanpasbaar aan het aantal personen, waarbij de maaltijden zo afgestemd zijn dat er op het einde van de week alles is opgewerkt. Zo wordt het beslissingsproces van de gebruiker alvast een stuk makkelijker.

De app is ook een handig instrument om het effect van lokale campagnes en evenementen te meten. Indien dergelijke acties verwijzen naar de app, zien we een duidelijke stijging in lokale gebruikers. 

Het blijkt moeilijk om mensen effectief hun voedselverlies te laten meten. Slechts een klein deel van de gebruikers voert wegingen in. Campagnes om data te verzamelen, waarbij meerdere wegingen over een bepaalde periode gevraagd worden, blijken niet aan te slaan. Mogelijk vinden burgers het moeilijk om geconfronteerd te worden met hun voedselverlies?