Lichte daling afzet compost en digestaat in 2023


COMPOST


TREND 1: Bijna 440.000 ton groen- en gft-compost vindt zijn weg in heel diverse toepassingen

In 2023 is in totaal iets meer dan 440.000 ton compost afgezet (zie Figuur 1). Dit is iets minder dan in 2022. De totale daling ligt vooral aan de verminderde afzet van gft-compost. Deze verschillen liggen binnen de normale schommelingen van de afzet van compost onder invloed van weer, stock op het einde van het jaar, …

Figuur 1: Absolute afzetcijfers van compost in de periode 2018 – 2023.

 

Als we de verschillende afzetmarkten voor de compost bekijken, zien we een status quo voor export, een lichte daling van de afgezette hoeveelheden voor groenvoorziening en groothandelaars (zie Figuur 2). De stijgingen verklaren we verderop in het artikel.

Uit de afzetenquête merken we ook dat de toenemende vraag naar en interesse in compost zich vertaalt in een stijgende gemiddelde verkoopsprijs (berekend uit de omzet/afgezette hoeveelheden). Deze bedroeg in 2023 ongeveer 5,8 euro per ton. De voorbije jaren zat dit rond de 3 à 3,5 euro per ton. Hopelijk zien we de prijs de komende jaren verder positief evolueren, want voor kwaliteitsvolle producten mag er gerust wat meer betaald worden!

Figuur 2:. De totale afzet van compost in 2023 (ca. 440.000 ton), verdeeld over de verschillende afzetmarkten.

 

TREND 2: Het bodemorganische stofgehalte is steeds belangrijker voor de landbouwers

In 2023 is er ongeveer 98.000 ton compost in de Vlaamse landbouw afgezet (zie Figuur 3). Dit is ongeveer 22% van de totale afzet, iets meer dan in 2022. Er is duidelijk een toenemende interesse van landbouwers in compost. Dit stemt overeen met de signalen die Vlaco en haar leden hierrond krijgen. De landbouwers besteden meer aandacht aan een gezonde bodem. We zien hier verschillende redenen voor:

  • De klimaatverandering zorgt ervoor dat er meer periodes met wateroverlast of droogte zijn. Veel organische stof in de bodem zorgt zowel voor een goede infiltratie bij overvloedige regen, als voor het iets langer vasthouden van vocht in de bodem in drogere periodes. Meer info hierover lees je hier.
  • Via de ecoregelingen krijgen landbouwers financiële compensatie (in het kader van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid) voor het toepassen van compost op hun akkers. Wil je meer weten? Surf naar vlaco.be/ecoregelingen.

  • Een groeiende interesse in systeem van koolstoflandbouw. Hierbij wordt een landbouwer vergoed voor de koolstof die hij in zijn bodems opslaat. Lees meer over koolstoflandbouw via deze link.

    Figuur 3: Evolutie van de afzet van compost in de landbouw in 2010 -2023 (de uitschieter van 2017 lieten we weg uit deze grafiek).

Daarnaast werd in 2023 ook nog bijna 85.000 ton compost geëxporteerd. Het merendeel van deze compost wordt in de Franse en Nederlandse landbouw (of potgrondproductie) gebruikt.

TREND 3: Compost als duurzame veenvervanger

Potgrondfabrikanten zoeken al enkele jaren duurzame, lokaal geproduceerde alternatieven voor veen. De overheid probeert dit te stimuleren via bijvoorbeeld een engagementsverklaring, maar overlegmomenten leren ons dat deze trend vooral vanuit de markt gestuurd wordt. Tuincentra, consumenten, … zijn vragende partij voor duurzamere potgronden. In 2022 zagen we om tal van redenen een terugval in afzet naar potgrondfabrikanten. Gelukkig zien we in 2023 opnieuw een stijging (zie Figuur 4).

Vlaco krijgt ook de vraag om compost van buiten Vlaanderen te certificeren om deze in Vlaamse potgrond te kunnen verwerken. In Vlaanderen blijkt er namelijk onvoldoende compost beschikbaar om aan de vraag van de markt te voldoen.

Figuur 4: Evolutie van de afzet groencompost aan potgrondfabrikanten (2010-2023).

Niet alle compost kan gebruikt worden in substraten. Compost die in substraten gemengd wordt, verdient extra aandacht. Een laag zoutgehalte en lage pH zijn hierbij troeven. Vlaco onderzoekt de specifieke mogelijkheden van compost (op maat) in diverse substraattoepassingen, zoals de eigen universele Vlaco-potgrond en professionele potgronden voor sier- en groenteteelt via Cmartlife en het in 2024 opgestarte Hort2thefuture.


DIGESTAAT


TREND 1: Is er een dalende lijn in de digestaatafzet ingezet?

In 2023 is er bijna 1.300.000 ton digestaat afgezet (zie Figuur 7). Dit is 10% minder dan in 2022. De daling is in alle soorten digestaatfracties te zien. In 2023 en 2024 kregen we al tal van berichten in verband met het stopzetten van de vergistingsactiviteiten, op een lagere capaciteit draaien in afwachting van investeringen, etc.

Figuur 5: Evolutie afzet van digestaatproducten van 2015 – 2023.

 

Figuur 6: Afzetmarkten per digestaattype in 2023.

In het totaal is er in 2023 bijna 750.000 ton digestaat op Vlaamse grond afgezet. Deze cijfers zijn terug te vinden in Figuur 6.

TREND 2: Minder digestaat heeft het statuut ‘dierlijke mest’

Qua statuut zijn er volgens het mestdecreet twee types digestaat: dierlijke mest en andere meststof. Digestaat waarin mest is verwerkt, krijgt het statuut ‘dierlijke mest’. In 2023 was dit ongeveer 53% van al het digestaat. De overige 47% heeft het statuut ‘andere meststof’ (zie Figuur 7). Verschillende co-vergisters zetten in op een lijn met en zonder mest. In de lijn met mest worden weinig andere stromen bijgemengd. Zo houdt de sector het ‘multiplicator effect’ van de mest zo klein mogelijk: minder dierlijke mest en meer andere meststof, waarvoor er een grotere vraag en zo een gemakkelijkere afzet bestaat.

Figuur 7: Afzet van digestaat producten per type meststof in 2023 (dierlijke mest vs. andere mest). 

 

TREND 3: Heeft de omschakeling naar biomethaan al een impact op de afzet?

De laatste jaren zien we dat er jaar na jaar minder gedroogd digestaat wordt afgezet (zie Figuur 8). Die trend zal zich de komende jaren waarschijnlijk verderzetten, met de opkomst van biomethaan. Indien biogas minder ingezet wordt om elektriciteit te produceren, is er minder warmte ter beschikking om de eindproducten in te drogen.

Figuur 8: Afzet van digestaatproducten, per type eindproduct in 2023.